Επικοινωνήστε μαζί μας

divemag2009@gmail.com

Κυριακή, 7 Νοεμβρίου 2010

Υποξία


Κατά τη διάρκεια μιας κατάδυσης με άπνοια, το τρέξιμο μιας μεγάλης απόστασης ή την άρση ενός πολύ μεγάλου βάρους το ανθρώπινο σώμα προσαρμόζεται στις ειδικές απαιτήσεις τις κάθε δραστηριότητας με ένα και μόνο σκοπό.

Την προστασία και διατήρηση της ανθρώπινης ζωής. Ίσως η παραπάνω πρόταση να φαίνεται πολύ απλή και ψυχρή για μια τόσο σύνθετη βιολογική μηχανή όπως άνθρωπος. Οποιαδήποτε βραχυπρόθεσμη ή και μακροπρόθεσμη προσαρμογή (ψυχικής ή φυσιολογικής μορφής) αποσκοπεί στην μικρότερη επιβάρυνση του ανθρώπινου σώματος. Η μεγιστοποίηση των αποθηκών οξυγόνου σε ένα μαραθωνοδρόμο δεν γίνεται με στόχο την κάλυψη της απόστασης σε λιγότερο από 2 ώρες αλλά με σκοπό την μικρότερη διατάραξη των φυσιολογικών λειτουργιών του. Ο μαραθωνοδρόμος παράλληλα όμως επωφελείται από τη παραπάνω προσαρμογή και καλύπτει την απόσταση σε ταχύτερο χρόνο. Γενικά, οποιαδήποτε προσαρμογή στον άνθρωπο υπακούει στην αρχή ΄΄δράση – αντίδραση΄΄. Τον ρόλο της ΄΄δράσης΄΄ τον έχει το εκάστοτε εξωτερικό ερέθισμα που απειλεί την φυσιολογική λειτουργία του ανθρώπινου σώματος ενώ το ρόλο τις ΄΄αντίδρασης΄΄ τον έχει η φυσιολογική προσαρμογή του σώματος στο κάθε απειλητικό εξωτερικό ερέθισμα.

Η υποξία αποτελεί μια αντίδραση του ανθρώπινου σώματος στα χαμηλά επίπεδα οξυγόνου (δράση) που απειλούν την φυσιολογική λειτουργία του ανθρώπινου σώματος. Αποτελεί προστατευτικό μηχανισμό και κατά την ενεργοποίηση του ο ελεύθερος δύτης μπορεί να βιώσει προσωρινή απώλεια α. της αφής στα άκρα β. προσανατολισμού γ. μυϊκού ελέγχου και δ. των αισθήσεων. Τα παραπάνω συμπτώματα έχουν κλιμακούμενη διάρκεια και ένταση. Η άμεση και σωστή επέμβαση του ζευγαριού καθώς και ο βαθμός στον οποίο ο ελεύθερος δύτης ξεπέρασε τα προσαρμοστικά του όρια καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη σοβαρότητα και την διάρκεια ενός υποξικού περιστατικού.

Η φυσιολογική βάση της υποξίας

Η κύρια αιτία για την εμφάνιση υποξικών συμπτωμάτων είναι η μείωση των επιπέδων οξυγόνου σε απειλητικό βαθμό για την ομαλή λειτουργία του νευρικού συστήματος (εγκέφαλος, νωτιαίος μυελός). Το σώμα με ειδικά αισθητήρια όργανα που εντοπίζονται στις καρωτιδικές αρτηρίες και τον προμήκη μυελό ελέγχει άμεσα και έμμεσα κάθε στιγμή τη συγκέντρωση οξυγόνου στο αίμα και αντιδρά αναλόγως. Μία από τις πρώτες προσαρμογές που πραγματοποιούνται όταν τα επίπεδα οξυγόνου αρχίζουν να μειώνονται είναι η διαστολή των αγγείων που αιματώνουν των εγκέφαλο και η συστολή των αγγείων που αιματώνουν την περιφέρεια (άνω και κάτω άκρα). Με αυτό τον τρόπο επιτυγχάνεται μια ανακατανομή του αίματος με τελικό αποτέλεσμα την αύξηση της αιματικής ροής στον οξυγονοεξαρτώμενο εγκέφαλο και την μείωση της αιματικής ροής στο μυϊκό ιστό ο οποίος μπορεί να διατηρηθεί στη ζωή χωρίς οξυγόνο για τουλάχιστον 2 ώρες. Η συνέχιση της άπνοιας θα οδηγήσει σε επιπλέον μείωση του διαθέσιμου οξυγόνου αλλά και την περαιτέρω αύξηση των επιπέδων CO22. Τα περιθώρια αντίδρασης του σώματος σε μια τέτοια κατάσταση είναι μειωμένα. Το συσσωρευμένο CO2 επιδεινώνει την απώλεια οξυγόνου λόγω της δράσης του στην κυριότερη αποθήκη Ο2, την αιμοσφαιρίνη. Όταν τα επίπεδα Ο2 στο αίμα φτάσουν μία ελάχιστη τιμή η οποία φαίνεται να διαφοροποιείται από δύτη σε δύτη, η εμφάνιση υποξικών συμπτωμάτων είναι αναπόφευκτη. Ένα υποξικό περιστατικό αποτελεί την έσχατη προσαρμογή του ανθρώπινου σώματος στα χαμηλά επίπεδα Ο2. Με αυτή την τελευταία προσαρμογή το σώμα προσπαθεί να διαφυλάξει τα τελευταία αποθέματα Ο2 για την διατήρηση εγκεφάλου στη ζωή. Το νευρικό σύστημα μπορεί να υποστεί μόνιμες βλάβες αν δεν οξυγονωθεί επαρκώς για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των 10΄΄. που αποτελεί παραπροϊόν της καύσης του Ο


Διεύρυνση των υποξικών ορίων

Η διεύρυνση των υποξικών ορίων μπορεί να προέλθει ενδεχομένως από:

Βραχυπρόθεσμες προσαρμογές (περιφερική αγγειοσυστολή, ανακατανομή της αιματικής ροής, καταδυτική βραδυκαρδία)

Μακροπρόθεσμες προσαρμογές. Προσαρμογές που αποτελούν προϊόν ειδικής και συστηματικής προπόνησης. Αύξηση των αποθηκών Ο2, τροποποίηση του εγκεφαλικού και καρδιακού μεταβολισμού, αποτελεσματικότερη και ταχύτερη εκδήλωση βραχυπρόθεσμων μεταβολών, αποτελεσματικότερη διαχείριση των μεταβολικών παραπροϊόντων, ψυχικές προσαρμογές.


Περιμένοντας ένα υποξικό περιστατικό


Μια από τις πιο συχνές ερωτήσεις σε σεμινάρια για την υποξία είναι το αν μπορούμε να αισθανθούμε πότε θα πάθουμε υποξία. Γενικά η απάντηση είναι όχι. Δηλαδή δεν μπορούμε να ξέρουμε πότε θα πάθουμε υποξία, αν θα χάσουμε τις αισθήσεις μας ή αν θα τρέμουν τα χέρια και το στόμα μας. Δεν μπορούμε να ξέρουμε το πότε, το είδος και την ένταση ενός υποξικού περιστατικού. Αυτός είναι και ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που κάνουν ένα προστατευτικό μηχανισμό όπως η υποξία, επικίνδυνο σε περίπτωση που δεν έχουμε μαζί μας κάποιο άτομο με στοιχειώδεις γνώσεις για το αντικείμενο. Στη περίπτωση που ο δύτης εμφανίζει μόνο απώλεια μυϊκού ελέγχου είναι πολύ πιθανό ανάλογα πάντα και από την ένταση του περιστατικού να έχει απόλυτη επίγνωση για το ότι κάτι δεν πάει καλά. Στην περίπτωση που ο δύτης χάσει τις αισθήσεις του κατά 99% δεν πρόκειται να θυμάται τίποτα, δηλαδή θα εμφανίζει ένα κενό μνήμης. Ακόμα και όταν επανέλθει είναι πολύ πιθανό να μην ξέρει ότι κάτι δεν πήγε καλά. Ενώ γενικά μπορούμε να πούμε ότι ποτέ δεν μπορούμε να ξέρουμε πότε θα πάθουμε υποξία μερικοί πολύ έμπειροι αθλητές άπνοιας με εκατοντάδες ώρες προπόνησης μπορούν να αισθανθούν πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να διακόψουν μια προσπάθεια τους ώστε να αποφύγουν την εμφάνιση υποξικών συμπτωμάτων. Το κράτημα της αναπνοής σε κάθε άνθρωπο χωρίζεται σε δύο φάσεις. Η μία φάση καλείται ΄΄εύκολη΄΄ και αυτό διότι κατά την διάρκεια της ο δύτης δεν αισθάνεται καμία δυσφορία και δεν εμφανίζει διαφραγματικούς σπασμούς. Καθώς όμως τα επίπεδα CO2 στο αίμα αυξάνονται και υπερβαίνουν κριτικά επίπεδα, την ΄΄εύκολη΄΄ φάση διαδέχεται η ΄΄δύσκολη΄΄ φάση. Κατά την δύσκολη φάση ο δύτης βιώνει κλιμακούμενης έντασης διαφραγματικούς σπασμούς που προοδευτικά καθιστούν την συνέχιση της άπνοιας αδύνατη. Η κλιμακούμενη ένταση των διαφραγματικών σπασμών είναι αποτέλεσμα της αύξησης του CO2 και της μείωσης του Ο2 . Οι σπασμοί γίνονται όλο και πιο έντονοι προοδευτικά γιατί διεγείρονται και από τα χαμηλά επίπεδα Ο2. Η κύρια αιτία για την εκδήλωση ενός υποξικού περιστατικού είναι τα χαμηλά επίπεδα Ο2. Οι πολύ έμπειροι αθλητές άπνοιας κατά πάσα πιθανότητα ξέρουν πότε να διακόψουν μια προσπάθεια τους διότι είναι σε θέση να ξεχωρίζουν τους διαφραγματικούς σπασμούς που έχουν σαν κύριο διεγέρτη το CO2 από τους σπασμούς που έχουν σαν διεγέρτη και τα χαμηλά επίπεδα Ο2.

Αυτό σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι οι έμπειροι αθλητές μπορούν να προπονούνται χωρίς ζευγάρι


Απώλεια των αισθήσεωναπώλεια μυϊκού ελέγχου
Η απώλεια του μυϊκού ελέγχου πρέπει να λαμβάνεται το ίδιο σοβαρά όσο και η απώλεια των αισθήσεων. Η εκδήλωση τόσο του ενός όσο και του άλλου σημαίνει ότι έχουμε πάθει υποξία και ότι τα επίπεδα Ο2 στο αίμα άγγιξαν κριτικά επίπεδα. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να παίρνουμε επιπόλαια την απώλεια μυϊκού ελέγχου καθώς η μετάβαση από εκεί στην απώλεια των αισθήσεων είναι απροσδιόριστα κοντά.



Όταν η πρόληψη αποτυγχάνει

Το πιο πιθανό είναι ότι όσα μέτρα και αν πάρουμε κάποια στιγμή στη ζωή μας θα βιώσουμε ένα υποξικό περιστατικό όπως ένας σκιέρ είναι πολύ πιθανό ότι κάποια στιγμή στην καριέρα του θα υποστεί ένα τραυματισμό στο γόνατο του. Το ενδεχόμενο αυτό δεν πρέπει να μας φοβίζει απλά να μας κάνει περισσότερο προνοητικούς και προσεχτικούς. Να καταλάβουμε καλά ότι δεν μπορούμε να βουτάμε και να προπονούμαστε χωρίς ζευγάρι. Ότι δεν μπορούμε να αγνοούμε τις ανάγκες και τις προσαρμοστικές δυνατότητες τους οργανισμού μας. Για ένα δύτη που κάνει άπνοιες χωρίς ζευγάρι όλα τα προβλήματα αρχίζουν με την ενεργοποίηση του προστατευτικού μηχανισμού της υποξίας. Για ένα δύτη που κρατά την αναπνοή του με την επίβλεψη του ζευγαριού του η ενεργοποίηση του προστατευτικού μηχανισμού μπορεί να αποτελέσει κυρίως ψυχολογικό πλήγμα το οποίο με την κατάλληλη υποστήριξη και μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα μπορεί να ξεπεραστεί. Η ύπαρξη ενός προστατευτικού μηχανισμού όπως η υποξία πρέπει να μας κάνει χαρούμενους. Αντίθετα η άγνοια, η επιπολαιότητα και η έπαρση πρέπει να μας φοβίζουν και να μας ανησυχούν για το μέλλον μας στο άθλημα της άπνοιας και το άθλημα της ζωής.



ΕΝΘΕΣΗ

Παράγοντες που αυξάνουν τις πιθανότητες υποξίας.



 • Ψυχολογικοί παράγοντες: Αμφιβολία για τις δυνατότητές μας, περιβαλλοντικές συνθήκες που μας προδιαθέτουν αρνητικά, συναισθηματική φόρτιση λίγες μέρες πριν από μια βουτιά, υπέρμετρος φόβος, υπέρμετρη αισιοδοξία.

 • Διατροφικοί παράγοντες: Ελλιπής ενυδάτωση όχι μόνο την ημέρα της βουτιάς αλλά και μέρες πριν, κακή διατροφή μια μέρα πριν τη βουτιά αλλά και μέρες πριν, κατανάλωση αλκοόλ(ενισχύει την αφυδάτωση), κάπνισμα 3 ώρες πριν τη βουτιά (ενισχύει την υποξαιμία).

 • Σωματικοί παράγοντες: σωματική κόπωση λόγω προπόνησης ή δουλειάς χωρίς επαρκή χρόνο αποκατάστασης.

 • Προπονητική και αγωνιστική τακτική: Μη προοδευτική αύξηση του βάθους ή του χρόνου άπνοιας από προπόνηση σε προπόνηση, υπεραερισμός,

 • Περιβαλλοντικοί παράγοντες: Υψηλές θερμοκρασίες στο νερό και τον αέρα που εντείνουν την αφυδάτωση, χαμηλές θερμοκρασίες στο νερό και τον αέρα που αυξάνουν τον μεταβολισμό και εμποδίζουν την ικανοποιητική χαλάρωση, ισχυρό θαλάσσιο ρεύμα το οποίο μεγεθύνει την μυϊκή προσπάθεια του δύτη κατά την κατάδυση και ειδικά κατά την ανάδυση.

 • Ακατάλληλος εξοπλισμός: Εξοπλισμός που δεν ικανοποιεί επαρκώς τις ανάγκες της δραστηριότητας μας και μας δημιουργεί ψυχολογική ανασφάλεια.

 • Ελλιπής σωματική προετοιμασία. Μειωμένη φυσική κατάσταση ελλιπής, ειδική προετοιμασία.

Δεν υπάρχουν σχόλια: